Elmir Sadiković
FAKULTET POLITIČKIH NAUKA SARAJEVO sadikovice@fpn.unsa.ba

TEORIJSKE OSNOVE LOKALNE SAMOUPRAVE I NJENA ULOGA U SAVREMENOJ DRŽAVI

Rezime

U radu su elaborirane teorijske pretpostavke i historijski procesi nastanka i razvoja lokalne samouprave kao pravno-političke institucije. U razmatranju savremenog teorijskog koncepta lokalne samouprave posebno je obrazložen proces nastanka i razvoja lokalnih zajednica, koje se u razvoju ljudske civilizacije javljaju kao primarni oblici teritorijalnog i interesnog povezivanja ljudi. Prostorna blizina ljudi i njome uslovljene zajedničke potrebe determinirale su stvaranje normi, pravila ponašanja, te prava i obaveza u zajedničkom životu ljudi u okviru lokalnih zajednica. Teritorijalizaciju društva je pratila teritorijalizacija upravljanja. Zajedničke aktivnosti na zadovoljavanju potreba dobivaju teritorijalni okvir. Iz potrebe za uređenjem odnosa u okviru lokalnih zajednica nastale su prve institucije političke vlasti. Zapravo, udruživanjem malih teritorijalnih zajednica nastali su složeniji teritorijalni sistemi upravljanja kao što je država. Ova činjenica je uticala na to da se i nakon formiranja države zadrži njena unutrašnja teritorijalna podjela na lokalne zajednice. Država je priznala pravo na autonomiju lokalnim zajednicama, obrazujući jedinice lokalne samouprave. U tom kontekstu postavljena je jasna distinkcija između pojmova lokalne samouprave, kao institucionaliziranog oblika zadovoljavanja potreba i interesa građana u okviru lokalnih zajednica, i lokalne zajednice, kao sociološke i prirodne osnove lokalne samouprave. Primarna jedinica lokalne samouprave u svim demokratskim državama je opština/ komuna. Ona ima svoj teritorij, svoje izabrane organe i institucije, te mjesne nadležnosti kojima može uticati na ekonomsko-socijalni razvoj lokalne zajednice. U okviru jedinice lokalne samouprave, građani neposredno i putem izabranih predstavnika upravljaju javnim poslovima od njihovog neposrednog interesa, osim onih pitanja koja su zakonima određena za druge nivoe vlasti. To pravo građana se u demokratskim državama garantira ustavom i zakonom. Savremeni teorijski koncept lokalne samouprave u modernim državama posebno je obrazložen sa aspekta decentralizacije političke vlasti i izgradnje demokratskih institucija i vrijednosti.

Ključne riječi: Lokalna zajednica, lokalna samouprava, država, demokratija, građanin, decentralizacija, supsidijarnost i politička participacija.

Summary

Theoretical presumptions and historical processes of occurence and development of local self-governance as a legal and political institution are elaborated in this piece of work. In the context of contemplating on contemporary theoretical concept of local self-governance the very emergence and growth of local communities are particularly explained, which had occured as the primary forms of territorial and common interest- bounded grouping of people in the process of human civilisation. Spatial closeness of people and common needs conditioned by it determined creation of norms, behaviour codes, and rights and duties characteristic of shared living conditions of those people in the local communities. Territorialisation of the society was followed up by territorialisation of governance. Common activities with objective to meet the needs take on terrirorial frame. Accordingly, the need to regulate the relations inside a local community led to the emergence of the first institutions of political authority. In fact, mergance of smaller territorial unities created more complex territorial governance systems, such as a state. This fact has had such an impact that even upon forming of a state its internal division into local communities remained intact. The state then acknowledged the right to autonomy to the local communities by forming units of local self-governance. Withing the context in question hereby, a clear distinction is made between terms local self- governance as an institutionalised form of meeting needs and interests of citizens within local communities and the term local community as a social and natural basis of local self-governance. The primary unit of local self-governance in all democratic states is municipality. It has its territory, elected bodies and institutions as well as local competences to enable it to influence economical and social development of local community. Within such unit the citizens directly and through their elected representatives govern public affairs of interest to them, except for the matters in charge of higher levels of authority. This citizens’ right is guaranteed both by law and constitution in all democratic states. Modern theoretical concept of local self- governance in contemporary states is explained from the aspect of decentralisation of political power and strenghtening of democratic institutions and values.

Key terms: Local community, local self-governance, state, democracy, citizen, decentralisation, subsidiarity, political participation.