UDK: 81’27(045)
81:316.75(045)

UPOTREBA JEZIKA ILI DISKURSA KAO
MANIFESTACIJE IDEOLOGIJE

USAGE OF LANGUAGE OR DISCOURSE AS
MANIFESTATION OF IDEOLOGY

Amina Hadžibegić-Bicciato
Fakultet za javnu upravu u Sarajevu
pridružena članica Univerziteta u Sarajevu
Patriotske lige 41, 71000 SARAJEVO
a.hadzibegic@fju.edu.ba

Ključne riječi: ideologija, jezik, diskurs, implicitno i eksplicitno značenje.

Sažetak

Ovaj rad tretira temu upotrebe jezika ili diskursa kao manifestacije ideologije. Podvlače se četiri osnovna svojstva ideologije i upotrebe jezika: prvo, kao ideološki se definiše svaki osnovni obrazac značenja ili okvir interpretacije koji utiče ili je uključen u aspekt(e) socijalne ‘realnosti’ koje se smatraju zdravorazumskim, i koje često funkcioniraju na normativan način. Drugo, u datom društvu ta osnovna normativna ili zdravorazumska priroda ideološkog značenja se manifestuje kroz činjenicu da se ona rijetko pobija, u diskursu o ‘realnosti’ o kojoj se radi, u raznim vrstama diskursa. Što je šire drušvo i širi raspon vrsta diskursa u kojem dati obrazac razmišljanja
ili okvir tumačenja izbjegne preispitivanje, ono može biti hegemoničnije. Naglašava se da nije upitno da se dato značenje često (iako ne uvijek i ne isključivo) prenosi implicitno radije nego formuliše eksplicitno. Ideologija, zbog svoje normativne i zdravorazumske prirode, može biti krajnje imuna na iskustvo i zapažanje, a nepobitna je činjenica da mogu postojati nepodudarnosti između nivoa implicitnog značenja i onoga što je neko voljan da kaže eksplicitno. Stoga je jedna od najvidljivijih manifestacija ideologije upotreba jezika ili diskursa, koji može odražavati, konstruirati i/ili održavati ideološke obrasce. Izražena kroz diskurs, konstruirana, podržana ideološka značenja mogu služiti u svrhu oblikovanja, vrijednovanja, objašnjavanja ili ozakonjenja stavova, stanja stvari i djelovanja u oblastima
na koja se primjenjuju.

Key words: ideology, language, discourse, implicit and explicit meanings

Summary

This paper is about the uses of language or discourse as manifestations of ideology. Its four basic characteristics are hereby underlined , as follows: firstly, as ideological may be defined any basic pattern of meaning of interpretation bearing on or involved in aspect(s) of ‘social reality’. Secondly, the nature of ideological meaning being commonsensical and normative is manifested in the fact that it is seldom qustioned in a given society possibly across various discourse genres.In case of a wider society and wider range of discourse, the meaning may be more hegemonic. Ideology, given its nature, may be immune to experience and observation. Accordingly, there may exist discrepany both between ideology and direct experience as well as between the level of implicit meaning and explicitly uttered words. Thus, one of the most visible manifestation(s) of ideology is language use or discourse, which may reflect, construct and maintain ideological patterns. The meanings then may serve the purpose of framing, validating and explaining attitudes,
states of affairs and actions to which they are applicable.